Để đánh giá diễn biến khí hậu ở Yên Bái, các chuyên gia, các nhà khoa học đã sử dụng chuỗi số liệu 50 năm (1961 - 2010) của 3 trạm Yên Bái (độ cao 56m), Văn Chấn (độ cao 257m) và Mù Cang Chải (độ cao 975m). Việc xây dựng kịch bản cũng được tính toán dựa trên số liệu và các mô hình, phương pháp hiện đại.
Yên Bái đang “nóng lên” theo xu thế toàn cầu
Kết quả thống kê và tính toán cho thấy, nhìn chung, nhiệt độ trung bình qua các thập kỷ đều có xu hướng tăng dần, trong thập kỷ 1961 - 1970, ở vùng thấp có nhiệt độ trung bình khoảng 22,6 độ C, ở vùng cao là 22,2 độ C và vùng núi cao là 18,6 độ C. Đến thập kỷ 2001 - 2010, nhiệt độ trung bình ở các vùng này lần lượt lên tới 23,4 độ C, 22,9 độ C và 19,6 độ C. Trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm ở Yên Bái tăng khoảng 0,1 - 0,2 độ C/1thập kỷ. Trong đó, nhiệt độ trung bình tháng I tăng là 0,3 - 0,4 độ C/1thập kỷ, còn nhiệt độ tháng VII tăng chậm hơn, khoảng 0,1 - 0,2 độ C/1thập kỷ. Số ngày rét hại (dưới 13 độ C) có xu thế giảm dần và số ngày nắng nóng (trên 35 độ C) lại tăng lên.
Xét về lượng mưa, lượng mưa có xu thế giảm dần, cả trong mùa mưa và mùa khô.
Lượng mưa trung bình năm ở trạm Yên Bái giảm dần qua các thập kỷ, từ trên 2.100mm trong 2 thập kỷ 1961 - 1980 xuống khoảng 1.700mm trong thập kỷ 2001 – 2010. Ở trạm Văn Chấn, lượng mưa trung bình thập kỷ 1960 – 1971 là trên 1.500mm tăng lên gần 1600mm vào thập kỷ tiếp theo, sau đó giảm dần và đến thập kỷ 2001 – 2010 chỉ còn xấp xỉ 1.400mm. Tại trạm núi cao Mù Cang Chải, lượng mưa trung bình năm không có biến động nhiều qua các thập kỷ, dao động trong khoảng 1750 đến 1850mm, trong đó thập kỷ 1971 – 1980 có lượng mưa cao nhất và thập kỷ 1991 – 2000 có lượng mưa thấp nhất trong 5 thập kỷ quan trắc.
Trong mùa khô, tại trạm Yên Bái, lượng mưa có xu hướng giảm với mức giảm khoảng xấp xỉ 8%/1thập kỷ. Trong khi đó ở 2 trạm Văn Chấn và Mù Cang Chải gần như không thay đổi hoặc tăng với mức tăng chỉ khoảng trên 1% cho mỗi thập kỷ.
Vào mùa mưa, trên cả 3 trạm quan trắc đều cho thấy lượng mưa có xu hướng giảm, với mức giảm giảm dần theo độ cao, tại trạm Yên Bái khoảng 5%, trạm Văn Chấn khoảng 4%, Mù Cang Chải khoảng 2% cho mỗi thập kỷ. Hình 10 thể hiện xu hướng biến đổi lượng mưa trong mùa mưa trên địa bàn tỉnh Yên Bái.
Tình hình lũ lụt và hạn hán cũng được đánh giá rất chi tiết trên các lưu vực sông Đà, sông Thao, sông Lô, sông Hồng, sông Đuống trên khu vực Bắc Bộ mà Yên Bái có chịu tác động. Theo đó, lũ ở sông Đà và sông Thao tăng vào mùa mưa, xu thế hạn hán cũng tăng ở hầu hết các sông, trừ sông Lô.
Xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu cho thế kỷ 21
Sở TN&MT Yên Bái phối hợp với Trung tâm Dữ liệu và Truyền thông phòng ngừa thiên tai đã tiến hành xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu cho Yên Bái, dựa trên kịch bản phát thải và kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam đã được Bộ TN&MT công bố.
Theo ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Truyền thông phòng ngừa thiên tai, hai chỉ số nhiệt độ và lượng mưa đã được tính toán khá chi tiết.
Về nhiệt độ, kết quả tính toán cho thấy, đến năm 2020, nhiệt độ trung bình năm của Yên Bái tăng 0,5 độ C so với giai đoạn 1980 - 1999. Tiếp đó, giai đoạn từ năm 2020 đến 2100, nhiệt độ biến đổi cao nhất vào mùa đông và thấp nhất vào mùa hè. Như vậy, mùa đông và mùa xuân của tỉnh Yên Bái sẽ có xu hướng ấm lên. Tuy nhiên, mùa đông và mùa xuân các tỉnh phía Bắc chịu ảnh hưởng nhiều từ chế độ gió mùa. Do đó, các biến động này thường bất thường và khó dự báo.
Đối với lượng mưa: có xu hướng tăng trong mùa đông, mùa thu và mùa hè và có xu hướng giảm trong mùa xuân. Trong đó, lượng mưa tăng chủ yếu tập trung vào mùa hè. Tuy nhiên, lượng mưa tăng này lại chủ yếu tập trung vào một số tháng cao điểm trong mùa mưa (tháng 8). Cùng với đó là sự suy giảm lượng mưa trong mùa xuân và chủ yếu tập trung vào tháng cao điểm trong mùa khô (tháng 4). Các xu hướng này cũng phù hợp với xu hướng biến đổi về lượng mưa trên địa bàn tỉnh Yên Bái được thống kê trong giai đoạn 1978 – 2009.
Tính đến năm 2020, lượng mưa trong mùa xuân sẽ giảm 0,6% và tăng cao nhất trong mùa hè là 2,5%. Các năm tiếp theo sau năm 2020, các xu hướng này được biểu hiện ngày càng rõ rệt hơn. Đến năm 2050, lượng mưa trong mùa hè sẽ tăng 6,7% và sẽ tăng thêm 12,9% vào năm 2100. Ngược lại, trong mùa xuân lượng mưa cũng sẽ suy giảm. Cụ thể, năm 2020, lượng mưa sẽ giảm 0,6%, tiếp tục suy giảm 1,6% và 3% vào các năm 2050 và năm 2100.
Bảo Minh
