Các dự án ưu tiên theo Chương trình hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu (SP-RCC) đã có tiêu chí để lựa chọn, theo Quyết định 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Bộ tiêu chí này giúp các Bộ, ngành, địa phương xây dựng dự án hướng mục đích trọng tâm vào ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trước khi bộ tiêu chí này ra đời, việc lựa chọn các dự án để ưu tiên thực hiện trước, tập trung kinh phí cho các dự án cấp bách hết sức khó khăn, bởi khái niệm “biến đổi khí hậu” rất rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực, thậm chí ranh giới giữa biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai rất khó xác định. Đó chính là lý do khiến nguồn tài trợ từ Chương trình SR-PCC đã có mà tiến độ giải ngân không được như mong muốn của các nhà quản lý, cũng như yêu cầu thực tế cấp bách của ứng phó với biến đổi khí hậu.
Bởi vậy, khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt bộ tiêu chí này, các nhà quản lý biến đổi khí hậu xem đây là điểm mấu chốt giải quyết khá nhiều vướng mắc hiện nay, nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trong Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu.
Bộ tiêu chí này được áp dụng nhằm định hướng để các Bộ, ngành, địa phương có cơ sở đề xuất các nhiệm vụ, dự án ưu tiên nhằm ứng phó hiệu quả với các tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt là nước biển dâng. Áp dụng các tiêu chí này sẽ đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ, đa mục tiêu, trọng tâm, trọng điểm, mang tính vừa cấp bách, vừa lâu dài của các nhiệm vụ theo Chương trình Mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu trong mỗi dự án biến đổi khí hậu.
Bộ tiêu chí cũng là cơ sở để đánh giá, lựa chọn các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu phù hợp khung chính sách đã cam kết với các nhà tài trợ và khả năng, nguồn lực đầu tư theo Chương trình hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu (SP-RCC).
Trên cơ sở bộ tiêu chí này, Thủ tướng chỉ đạo Bộ TN&MT hướng dẫn các Bộ, ngành, địa phương xây dựng đề xuất dự án; thành lập Hội đồng Liên ngành thẩm định, xác định danh mục các dự án ưu tiên, gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định; đề xuất điều chỉnh, bổ sung Tiêu chí phù hợp với khung chính sách đã cam kết với các nhà tài trợ và tình hình thực tế.
Để xác định dự án biến đổi khí hậu để ưu tiên triển khai cần qua 5 bước.
Bước 1 nhằm đánh giá sơ bộ để lược bỏ các đề xuất dự án có nội dung hoàn toàn không gắn với hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu hoặc giảm nhẹ phát thải khí nhà kính; Không thuộc những vấn đề ưu tiên trong Chương trình SP-RCC hoặc trùng lặp với các dự án đang triển khai; Không phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đề xuất dự án.
Các dự án qua bước 1 sẽ qua bước 2 để đánh giá mức độ ưu tiên. Sẽ có mức độ ưu tiên theo lĩnh vực, theo vùng miền, theo nội dung dự án.
Trong số 5 nội dung ưu tiên, dự án có "tính lồng ghép, đa mục tiêu" được đánh giá với mức điểm cao nhất (20/100 điểm). Tiêu chí chỉ rõ, ưu tiên các dự án đa mục tiêu mang lại lợi ích đồng thời cho phát triển kinh tế, xã hội và ứng phó biến đổi khí hậu (ví dụ: các dự án kết hợp xây dựng hệ thống đê điều với đường giao thông, các dự án thủy điện kết hợp với sử dụng tổng hợp tài nguyên nước …). Đồng thời dự án đó phải phản ánh được mức độ gắn kết và tính bổ sung của dự án với các kế hoạch, chương trình và các dự án đang triển khai tại ngành, địa phương. Dự án cũng góp phần bảo vệ môi trường đồng thời tạo thêm sinh kế cho người nghèo, đảm bảo bình đẳng giới, tăng thu nhập cho cộng đồng dễ bị tổn thương.
Tính khả thi về tiến độ, tài chính, năng lực kỹ thuật được tính 16/100 điểm. Tính cấp thiết và tính hữu ích, có kết quả rõ ràng đều được tính 14/100 điểm. Sẽ ưu tiên cho các dự án mà chủ dự án chứng minh dự án thuộc dạng "không thể trì hoãn, không hối tiếc, mang lại lợi ích trước mắt và lâu dài" (ưu tiên các dự án trồng rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng ngập mặn ven biển; các công trình đê kè xung yếu đe dọa thiệt hại lớn về người và tài sản, các dự án sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên); đồng thời nêu được những yêu cầu bức thiết, cụ thể nhằm giảm thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra hoặc giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
Các dự án phải dự kiến rõ ràng kết quả, về định tính và định lượng, hướng trực tiếp đến đối tượng thụ hưởng (số dân và số hộ gia đình), xác định được hiệu quả kinh tế (ưu tiên các dự án có chỉ số lợi ích/chi phí rõ ràng và cao).
Bảo Minh
