Tỉnh miền núi Yên Bái luôn phải hứng chịu nhiều loại hình thiên tai, đặc biệt là lũ quét, gây thiệt hại nặng nề. Biến đổi khí hậu càng làm gia tăng về mức độ và tần số thiên tai. Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2010-2015 tầm nhìn 2020 đang được xây dựng đã chỉ ra những điểm chốt để tỉnh ứng phó hiệu quả với thách thức này. Chúng tôi xin đăng tải loạt bài về những thách thức và định hướng từng ước hạn chế ảnh hưởng của thách thức biến đổi khí hậu nơi đây.
Giải quyết vấn nạn lũ quét
Theo kịch bản của Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh Yên Bái, từ nay đến 2020, lũ quét có nguy cơ sẽ xảy ra nhiều hơn. Bởi thế vấn nạn này phải được ưu tiên hàng đầu trong ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh.
* Lũ quét phát sinh nhiều hơn
Lũ quét sẽ phát sinh nhiều hơn bởi theo tính toán, lượng mưa trong giai đoạn này sẽ có xu hướng tăng lên nhưng với tỷ lệ tăng không lớn (1,2 - 2,4%). Số ngày mưa lớn trung bình tháng sẽ tăng lên và chủ yếu tập trung chủ yếu vào các tháng cao điểm của mùa mưa, đặc biệt là tháng 8. Bên cạnh đó là diễn biến bất thường, không theo quy luật của thời tiết nên các trận mưa với cường độ lớn dễ xảy ra và khó dự báo trước. Đây là nguyên nhân chính gây ra các trận lũ quét. Bên cạnh đó, nếu quy hoạch phát triển cho các vùng không phù hợp (cơ cấu rừng che phủ, quy hoạch sử dụng đất, phân bố dân cư không hợp lý) sẽ là những nguyên nhân góp phần làm gia tăng các trận lũ quét.
Từ lâu, lũ quét đã trở thành vấn nạn của tỉnh này do có những đặc điểm về địa hình thuận lợi cho hình thành các trận lũ quét. Đó là địa hình chia cắt, độ dốc lưu vực và độ dốc lòng sông lớn, độ ổn định của lớp đất trên bề mặt lưu vực yếu do quá trình phong hóa mạnh, lớp phủ thực vật bị tàn phá…. Các sông Ngòi Thia và Ngòi Lao là hai hệ thống sông có độ dốc lớn với hệ thống sông suối nhánh phát triển, chảy qua các huyện Mù Cang Chải, Văn Chấn, Trạm Tấu, Thị xã Nghĩa lộ tạo ra vùng có nguy cơ lũ quét cao nhất tỉnh. Hầu như các trận lũ quét lớn đều xảy ra ở các khu vực này. Trong đó, TP. Yên Bái nằm ở hạ lưu các sông, suối và với tốc độ đô thị hóa nhanh, khả năng tiêu lũ ngày càng kém dẫn đến thành phố là một trong những vùng có nguy cơ cao đối với lũ quét, ngập lụt nặng. Theo thống kê từ năm 1977 đến 2008, trên địa bàn tỉnh Yên Bái đã xảy ra 60 trận lũ quét lớn nhỏ trên địa bàn của hầu hết các huyện trong tỉnh.
* Chuyên nghiệp hóa đội ngũ phòng chống thiên tai
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng lũ quét, các chuyên gia cho rằng, Yên Bái cần nhanh chóng nâng cao năng lực cho cán bộ và hệ thống cơ quan trong phòng chống loại thiên tai nguy hiểm này.
Theo ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Truyền thông phòng ngừa thiên tai, cần tăng cường và nâng cao năng lực quản lý, trang thiết bị và cán bộ cho trung tâm quan trắc khí hậu của tỉnh và trang bị hệ thống thông tin liên lạc tới các xã trong tỉnh. Bên cạnh đội ngũ phòng chống thiên tai “chuyên nghiệp”, cần tập huấn cho các cán bộ Đoàn nòng cốt của các xã, phường về công tác phòng chống thiên tai (lũ lụt, lũ quét), phòng chống và chữa cháy rừng; xây dựng các đội xung kích (đoàn thanh niên làm nòng cốt) về phòng chống lũ lụt, lũ quét và phòng chống cháy rừng.
Khi đã có đủ hệ thống nêu trên cần thường xuyên diễn tập phòng chống lũ quét cũng như xây dựng các sản phẩm tuyên truyền, nâng cao nhận thức: sổ tay (chủ yếu hình vẽ), phim hoạt hình; tổ chức các cuộc thi nâng cao nhận thức về phòng chống lũ quét, cháy rừng: vẽ tranh, các buổi sinh hoạt ngoại khóa.
Kế hoạch di dân ra khỏi những khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét cũng cần được tính toán hết sức kỹ càng để đảm bảo an toàn cho người dân đồng thời tạo cho người dân có sinh kế ổn định để duy trì cuộc sống lâu dài...
“Vấn nạn lũ quét khó có thể giải quyết trong ngày một ngày hai mà cần lồng ghép vào nhiều hoạt động phát triển của tỉnh, như chương trình mục tiêu xây dựng nông thôn mới của tỉnh; Chương trình mục tiêu xóa đói, giảm nghèo; quy hoạch kinh tế - xã hội,...”, ông Cường nói.
Bảo Minh
